Người Công giáo có được lập bàn thờ và cúng giỗ tổ tiên không?

Người Công giáo hoàn toàn được phép lập bàn thờ và làm giỗ tưởng niệm tổ tiên, đồng thời đây còn là việc thực thi giới răn thứ Bốn của Thiên Chúa: “Thảo kính cha mẹ”. Theo hướng dẫn mục vụ của Hội Thánh: bàn thờ gia tiên được đặt trang trọng dưới hoặc bên cạnh bàn thờ Chúa; con cháu được thắp hương, cúi đầu kính cẩn trước di ảnh, làm bữa cơm sum họp tri ân mà không vướng bận dị đoan hay đốt vàng mã. Nét đẹp hiếu nghĩa cổ truyền ấy hòa quyện trọn vẹn với các phương thế thiêng liêng cao quý nhất: hiệp dâng Thánh lễ, lời kinh nguyện gia đình và việc thực thi bác ái để cầu cho các bậc sinh thành sớm hưởng nhan thánh Chúa trên Quê Trời.

Hình minh hoạ được tạo bởi AI

Tháng Mười Một về trong tiết trời se lạnh, nhắc nhớ mỗi người chúng ta dành nhiều tâm tình sâu lắng hơn hướng về cội nguồn, nhớ đến ông bà, cha mẹ và những người thân yêu đã qua đời. Đây không chỉ là dịp viếng Đất Thánh, dâng hy tế Thánh lễ cầu nguyện cho các linh hồn, mà còn là cơ hội thiêng liêng để mỗi người nhìn lại đạo hiếu đối với những đấng bậc đã dày công sinh thành, dưỡng dục.

Thế nhưng, đâu đó vẫn còn người băn khoăn: “Người Công giáo có được lập bàn thờ, cúng giỗ tổ tiên không? Theo đạo Chúa rồi, liệu có phải là lãng quên nguồn cội?”

Câu trả lời xác quyết của Hội Thánh là: Người Công giáo hoàn toàn được tôn kính tổ tiên và có bổn phận sống trọn vẹn lòng hiếu thảo với các bậc tiền nhân. Giáo hội không phủ nhận truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” cao quý của dân tộc Việt Nam. Điều cốt lõi Giáo hội hướng dẫn là: Dành sự thờ phượng duy nhất cho Thiên Chúa là Đấng Tạo Hóa, đồng thời bày tỏ trọn vẹn lòng tôn kính, thảo hiếu và tri ân đối với ông bà, cha mẹ.

Vì thế, người Kitô hữu hoàn toàn có thể lập bàn thờ gia tiên (đặt dưới hoặc bên cạnh bàn thờ Chúa), nhớ ngày giỗ chạp, thắp nén hương trầm, cúi mình kính cẩn trước di ảnh người quá cố và tổ chức bữa cơm sum họp gia đình ấm cúng. Những việc làm ấy diễn tả tình yêu thương, sự biết ơn và lòng kính trọng đối với tiền nhân, chứ không phải đặt con người ngang hàng với Đấng Tạo Hóa.

Hơn cả những cử hành bên ngoài, lòng hiếu thảo của người con Chúa còn là sự tiếp nối và gìn giữ gia phong, sống ngay thẳng, thuận hòa cùng anh chị em, chăm sóc phụng dưỡng cha mẹ khi còn sống và sốt sắng cầu nguyện cho các ngài khi đã khuất núi. Nhớ về tổ tiên không chỉ là nhìn lại quá khứ, mà là sống sao cho xứng đáng với gia sản tinh thần và đức tin đã lãnh nhận từ các ngài.

Người đã khuất mong đợi điều gì nơi con cháu trong tháng Mười Một?

Khi cha mẹ còn sinh thời, điều làm các ngài ấm lòng nhất không hẳn là những món quà đắt tiền hay mâm cao cỗ đầy, mà là được thấy con cái biết thương yêu, đùm bọc lẫn nhau trong mái ấm hòa thuận. Khi các ngài đã giã từ cõi thế, tình yêu ấy không chấm dứt mà được thăng hoa qua mầu nhiệm Các Thánh Thông Công.

Nơi chốn thanh luyện, các linh hồn không còn có thể tự lập công nghiệp cho mình, mà cậy trông vào lời chuyển cầu của Hội Thánh lữ hành. Món quà thiêng liêng cao quý nhất mà con cháu có thể trao gửi cho ông bà, cha mẹ lúc này chính là:

• Hiệp dâng hy tế Thánh lễ: Xin lễ và cùng gia đình sốt sắng tham dự Thánh lễ để dâng lời cầu nguyện cho các linh hồn.
• Kinh nguyện gia đình: Cùng nhau lần chuỗi Mân Côi, sốt sắng dâng những lời kinh nguyện chung và những hy sinh âm thầm hằng ngày.
• Thực thi bác ái: Chia sẻ cơm bánh, giúp đỡ người nghèo khổ hoạn nạn để dâng công đức cầu cho ông bà, cha mẹ được sớm về hưởng Tôn Nhan Chúa.

Một gia đình biết yêu thương, hòa thuận và sống có trách nhiệm chính là cách đẹp nhất để tiếp nối gia sản tinh thần mà tiền nhân để lại.

Cùng con trẻ nhớ về cội nguồn qua những việc làm bình dị

Trong nhịp sống hiện đại hối hả, nhiều em nhỏ không có cơ hội gặp gỡ ông bà, nhất là các đấng bậc đã qua đời từ trước khi các em chào đời. Nếu người lớn không kể lại, hình ảnh ông bà có thể dần phai nhạt trong tâm trí con trẻ. Chúng ta có thể gieo hạt mầm thảo hiếu vào lòng con qua những cử chỉ gần gũi, yêu thương mỗi ngày:

• Cùng con ra viếng phần mộ: Dẫn con ra nghĩa trang giáo xứ, cùng dọn cỏ, lau sạch tấm bia, đặt một nhành hoa tươi và dành ít phút thinh lặng cầu nguyện. Qua đó, con hiểu rằng người thân đã đi trước vẫn luôn hiện diện sống động trong trái tim gia đình.
• Hướng dẫn con thắp nén hương tưởng nhớ: Tập cho con thái độ chắp tay kính cẩn trước bàn thờ gia tiên, nhẹ nhàng giải thích rằng nén hương thắp lên là biểu trưng cho lòng thành kính, tri ân và lời nguyện xin bay lên trước tòa Chúa, chứ không phải vì sợ hãi hay cầu may mê tín.
• Cùng con dâng lời kinh đơn sơ: Hướng dẫn con làm Dấu Thánh Giá, đọc một Kinh Lạy Cha, Kinh Tin Kính, Kinh Kính Mừng hay một lời nguyện chân thành: “Lạy Chúa, xin thương đón nhận linh hồn ông bà chúng con vào Quê Trời và ban cho các ngài được nghỉ yên bên nhan Chúa.”
• Kể cho con nghe những kỷ niệm đẹp về cội nguồn: Nhắc lại những hy sinh âm thầm, đôi bàn tay lao nhọc sớm hôm, những lời răn dạy và nếp sống đạo đức của ông bà. Một câu chuyện chân thật bên mâm cơm gia đình sẽ chạm đến tâm hồn non nớt sâu sắc hơn những lời giảng giải trừu tượng.
• Khích lệ con sống những điều tốt lành ông bà đã dạy: Giúp con thực hành lòng thật thà, chăm chỉ, biết nhường nhịn và san sẻ yêu thương với mọi người chung quanh như lời ông bà từng căn dặn.

Ý nghĩa lớn nhất không nằm ở việc bắt trẻ phải ghi nhớ thật nhiều nghi thức, mà là giúp con thấu hiểu tâm tình của việc mình làm. Không biến lòng hiếu thảo thành một bổn phận khô khan, mà giúp con cảm nhận niềm hạnh phúc khi được bao bọc trong một dòng chảy yêu thương đã bắt nguồn từ bao thế hệ.

Tháng Mười Một nhắc nhớ rằng cuộc đời trần thế vốn mỏng giòn và hữu hạn, nhưng tình yêu thương trong Chúa thì không bao giờ tàn phai. Đứng trước mầu nhiệm Đức Kitô Phục Sinh, cái chết thể lý không phải là điểm kết thúc, mà là ngưỡng cửa bước vào sự sống đời đời. Vì thế, khi nhớ đến người thân đã khuất, ta không chỉ dừng lại nơi niềm thương tiếc, mà biết vững lòng phó thác các linh hồn cho lòng thương xót Chúa và trân quý hơn từng ngày sống bên nhau.

Khi cha mẹ còn ở bên, mỗi người hãy dành thời gian thăm hỏi, ân cần chăm sóc và trao gửi lời yêu thương. Giữa bao tất bật, ta dễ để ngày giỗ trôi qua mới giật mình nhớ lại, hay chăm chút cho phần mộ mà vô tình quên đi bóng hình gầy guộc của mẹ cha đang kề cận. Cũng đừng để những giận hờn, bất hòa làm lạnh đi mái ấm, bởi chẳng có mâm cao cỗ đầy nào quý giá bằng một tấm lòng biết nhường nhịn và thứ tha.

Tháng Mười Một này, mỗi gia đình bớt chút thời gian kể cho con trẻ nghe về tổ tiên, cùng nhau dọn dẹp phần mộ, hiệp dâng Thánh lễ và dâng lời kinh nguyện sốt sắng. Rồi từ những giây phút lắng đọng ấy, ta trở về với nếp sống hằng ngày bằng một trái tim bao dung hơn, một lời nói dịu dàng hơn và một bàn tay sẵn sàng nâng đỡ người khác. Bởi lẽ, lòng hiếu thảo đẹp nhất dành cho người đã khuất chính là cách chúng ta biết trân trọng và yêu thương những người đang hiện diện bên mình.

Lạy Chúa, xin thương đón nhận các linh hồn tổ tiên, ông bà, cha mẹ chúng con vào Quê Trời vinh phúc; và xin gìn giữ mái ấm gia đình chúng con luôn hiệp nhất, thảo hiếu và trung kiên trao truyền gia sản đức tin cho muôn thế hệ tương lai. Amen.

Ngọn đèn chầu