Nợ Một Mái Tóc, Trao Trọn Niềm Vui

Có những người đi qua cuộc đời ta bằng tiếng cười, nhưng ở lại trong tim ta bằng cả một trời thương nhớ…

Đêm nay, gió lay những tàu lá dừa bên ngoài, từng chiếc lá khẽ chạm vào bức tường sát phòng ngủ, tạo nên những âm thanh xào xạc giữa khoảng không tĩnh lặng. Tôi trở mình hết bên này sang bên kia, khi duỗi thẳng người, lúc lại nằm nghiêng, rồi nằm úp… vậy mà giấc ngủ vẫn chẳng chịu ghé thăm. Có lẽ không phải tiếng gió làm tôi mất ngủ, mà bởi trong lòng đang có một nỗi nhớ cứ âm thầm trở về. Một nỗi nhớ không ồn ào, nhưng đủ làm lòng người nôn nao, xao xuyến. Nhất là khi Giáo hội vừa khẽ lật sang trang đầu tiên của tháng Mười Một dành riêng để tưởng nhớ và cầu nguyện cho các linh hồn: tháng của những lời kinh cầu, của những hồi ức, và của những người thương đã đi xa.

Đêm nay, tôi nhớ Chị – Catarina Tường Vy. Người Chị, người bạn, người đồng hành đã cùng tôi đi qua hai mươi năm đời dâng hiến.

Nhắc đến Chị, trong tôi không chỉ có ký ức về một người đã khuất, mà còn nguyên vẹn hình ảnh một nữ tu trẻ đầy sức sống: hoạt bát, đa tài, khôn ngoan, tháo vát, giàu lòng hy sinh và đặc biệt là có một khiếu hài hước rất riêng. Chị có thể biến một chuyện chẳng đâu vào đâu thành một tràng cười, làm nhẹ đi những nặng nề bằng một câu nói tỉnh queo, và khiến người đối diện cảm thấy mọi chuyện rồi cũng sẽ ổn.

Tôi vẫn nhớ những đêm hai chị em vừa học bài vừa ngủ gục, rồi lại chọc ghẹo nhau dưới sàn của căn nhà cấp bốn đơn sơ. Căn nhà ấy không chỉ dựng nên bằng gạch đá, mái tôn, mà còn được chắt chiu từ biết bao mồ hôi, nước mắt và sự hy sinh của Mẹ Hội dòng, quý ân nhân cùng thân nhân của từng chị em. Tất cả gom góp để chúng tôi có nơi ăn học, chuẩn bị hành trang cho sứ mạng tương lai. Ngày ấy kinh tế Hội dòng còn nhiều khó khăn. Để chị em có cơ hội lên Sài Gòn học tập, mở mang kiến thức, Mẹ Hội dòng đã phải hy sinh rất nhiều. Chúng tôi hiểu điều đó, nên cũng học cách sống tiết kiệm, nhường nhịn và thương nhau từ những điều nhỏ nhất.

Là chị lớn trong nhóm, Chị thường nhận về mình nhiều phần việc hơn. Vừa lo toan sinh hoạt chung, vừa phải chu toàn việc học như mọi người, vậy mà tôi chưa từng nghe Chị than thở hay tỏ vẻ mệt mỏi vì trách nhiệm. Có những đêm đã khuya, Chị khều chân tôi rồi hỏi: “Ê! Mai ăn chi bay? Ta đi chợ mà tính muốn sói trán luôn. Ăn dưa ong chích cho rẻ nha! Tiết kiệm để mua thêm món khác cho cả nhà, chứ thấy thương quá! Mẹ nghèo mà em đông thì phải chịu khó thôi!”

Nghe Chị nói, tôi vừa thương vừa buồn cười. Chuyện đi chợ, chuyện ăn uống tưởng chừng rất nhỏ, nhưng qua cách Chị tính toán, tôi hiểu được một điều: Chị không chỉ lo cho cái ăn của mình, mà luôn nghĩ làm sao để mọi người đều có phần, làm sao để chị em đỡ thiếu thốn hơn một chút. Hình ảnh ấy đến nay vẫn còn nguyên trong tôi: một nữ tu trẻ không nói những điều cao siêu về đức khó nghèo, nhưng đã sống trọn tinh thần ấy bằng những lựa chọn rất cụ thể – biết chắt chiu, biết nghĩ đến người khác và biết vui với những gì mình đang có.

Phương tiện đi lại của chúng tôi ngày ấy cũng là một câu chuyện đáng nhớ. Những chiếc xe đạp mà chị em vẫn gọi vui là “ngựa chiến” – toàn những chiến mã đã xếp vào hàng nghỉ hưu từ lâu, chẳng hiểu sao vẫn được chúng tôi tận dụng hết công suất. Từ nhà đến trường, đến nơi thực tập hay điểm phục vụ, chị em cứ thế cong lưng đạp, trung bình bốn mươi đến bốn mươi lăm phút mới tới nơi. Có lần, đang đạp xe qua một bùng binh giữa lòng thành phố, chiếc “ngựa chiến” của Chị bỗng dưng… rụng mất một chân! Thay vì lo lắng hay bực bội, Chị lại cười giòn tan, tiếng cười vang cả góc đường khiến bao người đi ngang phải ngoái nhìn. Thế là chị em lại xuống xe, người đẩy, người phụ, cứ thế dùng sức người đưa cả người lẫn “ngựa chiến” vượt qua bùng binh một cách thật… “thư thái”. Nghĩ lại, tôi vẫn bật cười. Có lẽ, chính những ngày tháng thiếu thốn ấy đã dạy chúng tôi biết sống vui trong nghịch cảnh, biết biến khó khăn thành kỷ niệm và biết trân quý những điều bình dị được trao ban.

“Mi suy nghĩ chi cho nhiều, tóc nó quăn thêm!”

Chị là thế, rất hay trêu mỗi khi thấy tôi buồn, hoặc cứ mãi lăn tăn về một chuyện gì đó. Một câu nói rất Chị, nghe qua tưởng chỉ là lời đùa, nhưng lại có khả năng làm người khác nhẹ lòng. Chị không thích dùng những lời lẽ hoa mỹ để an ủi; Chị chọn cách làm người khác bật cười để nỗi buồn có dịp được xoa dịu, để những lo lắng không còn chiếm hết tâm trí.

Có lần tĩnh tâm cùng khóa, Chị chọn ở chung phòng với tôi. Lý do được đưa ra bằng chất giọng Huế không thể lẫn vào đâu: “Ta chọn ở với mi để mi lau phòng dùm. Tóc ta hay rụng nên nhờ mi quét cho sạch, với mi khó ngủ nên canh phòng cho ta yên tâm…”

Nói xong, Chị lại cười khanh khách. Thật tình! Chị chọn bạn cùng phòng mà cứ như đang phân công nhiệm vụ. Nhưng đằng sau cái vẻ tinh nghịch ấy là một con người biết quan sát, biết tạo bầu khí thân tình và có cách riêng để người bên cạnh cảm thấy ấm lòng. Chị có nhiều tài lẻ, nhanh nhẹn, tháo vát và khôn ngoan trong cách xử lý công việc. Ở Chị có sự linh hoạt của người biết xoay xở, sự nhạy bén của người nhìn xa, và lòng chân thành luôn muốn điều tốt đẹp cho tập thể. Chị không cần xuất hiện nổi bật, nhưng nơi nào có Chị, nơi đó ngập tràn sức sống, tiếng cười và sự an tâm.

Rồi thời gian trôi qua, Chị ngã bệnh và bước vào hành trình điều trị nghiệt ngã. Tôi vẫn thường gọi điện thăm hỏi, sẻ chia những buồn vui trong cuộc sống. Điều làm tôi nhớ mãi là dù đối diện với bạo bệnh, Chị vẫn giữ trọn nét lạc quan và sự chân tình như ngày nào. Có lần, Chị bảo: “Mi tóc quăn rồi, không sướng được mô. Nhưng cái gì rồi cũng qua. Đứng trước cái chết như ta thì mấy cái vấn đề trần gian nó vụn vặt và chẳng là chi. Yên tâm đi, mốt ta tặng cho bộ tóc…”

Tôi nghe mà vừa thương, vừa nghẹn, lại vừa buồn cười. Ngay cả khi đang đối mặt với sự mong manh của kiếp người, Chị vẫn đem mái tóc của tôi ra trêu chọc.

Rồi tóc Chị cũng chẳng còn để giữ lời hứa năm nào. Tóc rụng dần theo những đợt hóa chất điều trị, rồi được thay bằng một mái tóc mới. Tôi vẫn nhớ lần Chị về thăm tôi tại cộng đoàn, nghỉ lại một ngày. Trong một khoảnh khắc rất đỗi bình yên, Chị đưa tay sờ lên đầu rồi cười: “Hứa cho mi bộ tóc để thay tóc quăn, mà chừ tóc ta thay tóc quăn mất rồi. Thất hứa!”

Rồi Chị lại cười khanh khách. Cái cách Chị nói về mái tóc của mình mới nhẹ nhàng làm sao! Một lời hứa đùa vui mà hóa thành kỷ niệm khắc sâu vào tâm khảm người ở lại. Tôi không biết lúc ấy Chị có nghĩ rằng đó là một trong những lần cuối cùng hai chị em được ngồi bên nhau như thế hay không.

Nhưng giờ đây nhớ lại, tôi thấy thương vô cùng. Thương một người mang trong mình bao đớn đau mà vẫn cố gắng sống vui; thương một người biết mình mong manh nhưng không để sự mong manh dập tắt niềm hy vọng; thương một người vẫn luôn nghĩ đến nụ cười của tha nhân ngay cả khi chính bản thân đang kiệt cùng đau đớn.

Có thể Chị đã không tặng tôi bộ tóc như đã hứa, nhưng Chị đã để lại cho tôi một món quà quý giá hơn muôn phần: bài học về một lối sống.

Hai mươi năm cùng nhau đi qua những thăng trầm của đời dâng hiến, điều làm nên vẻ đẹp sâu xa nơi Chị chính là một trái tim biết quên mình. Chị phục vụ không bằng những tuyên bố lớn lao, mà qua từng bữa ăn được tính toán chắt chiu, qua những phần việc âm thầm gánh vác, qua sự nhường nhịn và những tràng cười xua tan âu lo. Chị dạy tôi rằng: sống đời thánh hiến không phải là giữ một dáng vẻ nghiêm trang cứng nhắc, mà là sự hồn nhiên, dấn thân, một trái tim biết yêu thương và hy sinh vì tha nhân.

Khi đối diện với giới hạn phận người, điều quan trọng không phải là ta còn giữ được bao nhiêu, mà là ta đã trao ban được những gì. Những hạt giống về sự quảng đại, lòng kiên cường và tinh thần phó thác mà Chị gieo xuống vẫn đang âm thầm lớn lên nơi những người từng sống bên Chị.

Đêm đã khuya, gió vẫn xào xạc bên ngoài. Những tàu lá dừa khẽ chạm vào vách tường như khúc nhạc không lời của đêm đầu tháng Mười Một. Tôi không còn trăn trở tìm giấc ngủ nữa, cứ để dòng ký ức ùa về để được sống lại những ngày tháng có Chị.

Chị ơi! Ở nơi bình an của Chúa, Chị có còn giữ thói quen cười khanh khách như xưa? Có còn trêu những người hay lo nghĩ nhiều không? Và có khi nào Chị nhớ đến lời hứa về bộ tóc năm nào?

Tôi không biết Chúa có cần một bộ tóc quăn để làm đẹp chốn Thiên Đàng hay không, nhưng tôi tin Chúa đã đón nhận một tâm hồn thật đẹp – một nữ tu đã biết sống, biết yêu và trao ban trọn vẹn đến hơi thở cuối cùng.

Cảm ơn Chị vì đã đồng hành cùng chúng tôi một chặng đường thật đẹp. Xin Chúa đón nhận Chị vào lòng thương xót của Người, cho Chị được nghỉ yên trong bình an vĩnh cửu. Và nếu một mai chúng ta được tái ngộ nơi Quê Trời, chắc tôi sẽ hỏi Chị câu đầu tiên: “Chị! Bộ tóc Chị hứa với em, chừ Chị tính sao rồi?”

Chắc chắn khi ấy, Chị sẽ lại cười khanh khách cho mà xem…

Cao Nguyên