Stress trong đời sống người nữ tu
Trong nhịp sống nhanh và đầy áp lực của xã hội hôm nay, stress đã trở thành một thực tại phổ biến, không chỉ nơi đời sống thế tục mà cả trong đời sống thánh hiến. Người nữ tu bước vào ơn gọi với khát vọng hiến dâng trọn vẹn đời mình cho Thiên Chúa và tha nhân, nhưng sự hiến dâng ấy luôn diễn ra trong những giới hạn rất thật của phận người. Phía sau đời sống cầu nguyện, cộng đoàn, kỷ luật và sứ vụ, vẫn tồn tại những căng thẳng âm thầm, những mệt mỏi khó gọi tên, những khủng hoảng nội tâm thường bị che giấu vì sợ bị hiểu lầm là yếu đức tin, thiếu nghị lực hay thiếu quảng đại.
Tuy nhiên, dưới ánh sáng của tâm lý học và thần học đời sống thánh hiến, stress không phải là dấu hiệu của sự sa sút thiêng liêng, nhưng là một phản ứng nhân bản tự nhiên của con người trước những đòi hỏi vượt quá khả năng thích nghi trong một giai đoạn nào đó. Việc nhìn nhận và đối diện với stress cách trung thực và khôn ngoan không làm suy giảm giá trị đời dâng hiến, trái lại, giúp người nữ tu sống ơn gọi của mình cách quân bình, tự do nội tâm và bền vững hơn giữa những thách đố rất thực của đời sống hằng ngày.
1. Hiểu về stress dưới góc nhìn tâm lý
Hans Selye (1956), cha đẻ của ngành nghiên cứu stress, định nghĩa stress là “phản ứng không đặc hiệu của cơ thể trước bất kỳ đòi hỏi nào được đặt ra cho nó” (“the non-specific response of the body to any demand placed upon it”). Theo đó, stress không đồng nhất với đau khổ hay bệnh lý, nhưng là phản ứng tâm sinh lý tự nhiên khi con người phải thích nghi với các thay đổi hoặc áp lực từ môi trường.
Tâm lý học hiện đại nhấn mạnh rằng stress phát sinh không chỉ từ hoàn cảnh bên ngoài, mà còn từ cách cá nhân nhận thức, đánh giá và gán ý nghĩa cho hoàn cảnh ấy. Khi một người cảm thấy các đòi hỏi vượt quá nguồn lực nội tại (thể lý, tâm lý, cảm xúc, thiêng liêng), stress sẽ xuất hiện. Do đó, trong đời sống người nữ tu, stress không nhất thiết phản ánh sự thiếu nhiệt tâm hay yếu đức tin, nhưng thường là dấu hiệu của sự quá tải, mất quân bình giữa lý tưởng ơn gọi và khả năng nhân bản cụ thể ở một giai đoạn sống nhất định.
2. Những nguyên nhân gây stress trong đời sống người nữ tu
Trong đời sống thánh hiến, stress thường phát sinh từ hai chiều kích song song: ngoại tại và nội tại.
Những áp lực ngoại tại
Áp lực công việc và sứ vụ là nguồn gây stress phổ biến. Các nữ tu ngày nay thường đảm nhận nhiều trách nhiệm trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, xã hội, mục vụ và bác ái, với cường độ cao và yêu cầu ngày càng phức tạp. Bên cạnh đó là áp lực phải thích nghi nhanh với những thay đổi của xã hội, công nghệ và não trạng con người. Việc thường xuyên tiếp xúc với đau khổ, nghèo đói, bạo lực hay đổ vỡ của con người cũng dễ dẫn đến mệt mỏi cảm xúc và kiệt quệ tinh thần nếu không có sự nâng đỡ phù hợp để giúp quân bình giữa những áp lực và đòi hỏi của sứ vụ.
Các nghiên cứu tâm lý gần đây cho thấy những nữ tu hoạt động trong môi trường phục vụ xã hội và giáo dục có nguy cơ cao rơi vào tình trạng stress và burnout (kiệt quệ tinh thần) nếu thiếu sự nâng đỡ từ cộng đoàn, sự phân định hợp lý trong phân công sứ vụ và sự chăm sóc nhân bản đầy đủ.
Những áp lực nội tại
Song song với các áp lực bên ngoài là những căng thẳng nội tâm âm thầm nhưng sâu sắc. Một mặt, người tu sĩ mang trong mình một lý tưởng cao đẹp, ước muốn sống trọn vẹn với những đòi hỏi Tin Mừng, trung thành với lời khấn và quảng đại trong sứ vụ. Tuy nhiên, lý tưởng là thế nhưng thực tế bản thân lại còn rất nhiều giới hạn. Người tu sĩ cảm thấy bất lực vì mình chưa đủ tốt, mặtc cảm với những yếu đuối rất người của mình, nghi ngờ giá trị bản thân, hoặc khó khăn trong việc quân bình giữa cầu nguyện, công việc, học hỏi và nghỉ ngơi. Bên cạnh đó, những căng thẳng từ đời sống cộng đoàn, từ những khác biệt về tính cách, não trạng, cách sống, cho dù đôi khi không thể diễn tả bằng lời, nhưng lại là một thách đố liên lỉ. Đặc biệt, nơi đời tu, khuynh hướng cầu toàn hoặc đồng hóa giá trị bản thân với hiệu quả sứ vụ, hoặc cố nén những xung đột để giữ hòa khí, có thể khiến người nữ tu dễ rơi vào stress mãn tính khi không đạt được những kỳ vọng (của bản thân, cộng đoàn hay bề trên).
Một nghiên cứu trên các nữ tu Công giáo tại Ý cho thấy chất lượng đời sống cộng đoàn và cảm nhận ý nghĩa trong đời sống thánh hiến có mối tương quan chặt chẽ với mức độ stress và burnout. Những nữ tu cảm thấy được lắng nghe, được nâng đỡ và tìm thấy ý nghĩa sâu xa trong sứ vụ có khả năng thích nghi và phục hồi nội tâm tốt hơn.
3. Hậu quả của stress kéo dài
Một trong những nguy cơ nơi nhiều tu sĩ, đặc biệt các nữ tu, thường là chịu vậy hoặc thiêng liêng hóa stress, “hy sinh vì lòng mến Chúa”, không dám đối diện với stress, không dám tìm sự giúp đỡ. Tuy nhiên, nếu stress kéo dài, không được nhận diện và chăm sóc đúng cách, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến cả thân xác, tâm lý, đời sống thiêng liêng và vô tình làm tổn thương chính ơn gọi của mình. Những biểu hiện thường gặp bao gồm rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi kinh niên, giảm khả năng tập trung, dễ cáu gắt, thu mình trong các mối tương quan cộng đoàn, cũng như cảm giác khô khan và nặng nề trong đời sống cầu nguyện và phụng vụ.
Về lâu dài, stress mãn tính có thể dẫn đến kiệt sức toàn diện (burnout), khiến người nữ tu cảm thấy trống rỗng, mất động lực, xa lạ với chính mình và với ơn gọi. Điều đáng lưu ý là những dấu hiệu này không phải là thất bại của đời thánh hiến, nhưng thường là lời cảnh báo cho thấy nhu cầu cấp thiết phải điều chỉnh nhịp sống, cách phục vụ và cách chăm sóc bản thân.
4. Hiểu biết tâm lý – một cách giúp vượt qua stress
Dưới góc nhìn tâm lý học, việc người nữ tu học cách nhận diện stress, gọi tên cảm xúc, lắng nghe các tín hiệu từ thân xác và nội tâm là một phần thiết yếu của tiến trình trưởng thành nhân bản. Sự trưởng thành này giúp người nữ tu xây dựng một đời sống quân bình hơn, trong đó cầu nguyện và hoạt động, cho đi và đón nhận, dấn thân và nghỉ ngơi được đặt trong mối tương quan hài hòa.
Việc chăm sóc sức khỏe thể lý, nuôi dưỡng đời sống cảm xúc lành mạnh, duy trì các mối tương quan chân thành trong cộng đoàn, cũng như biết tìm đến sự đồng hành tâm lý – thiêng liêng khi cần, không làm suy yếu đời dâng hiến, nhưng trái lại, giúp đời tu được sống cách tự do, vui tươi và trung thành hơn. Nhiều nghiên cứu trong tâm lý tôn giáo khẳng định rằng đời sống thiêng liêng sâu sắc, cảm nhận rõ ràng về ý nghĩa cuộc sống và sự nâng đỡ cộng đoàn là những yếu tố bảo vệ quan trọng trước stress và burnout.
5. Stress dưới ánh sáng đức tin
Dưới ánh sáng đức tin Kitô giáo, stress không chỉ là một vấn đề cần giải quyết, nhưng còn có thể trở thành một lời mời gọi thiêng liêng: lời mời gọi trở về với chính mình, với sự thật về những giới hạn nhân bản, và trên hết là trở về với Thiên Chúa. Những kinh nghiệm mệt mỏi, khô khan hay bất lực, khi được đặt trong cầu nguyện và tín thác, có thể trở thành chất liệu cho một tương quan sâu xa hơn với Thiên Chúa – Đấng không yêu thương con người vì hiệu quả hay thành tích, nhưng vì chính con người là ai.
Khi được đón nhận trong đức tin, stress không còn là lực kéo người nữ tu ra xa Thiên Chúa, nhưng có thể trở thành con đường để gặp Ngài trong chính sự mong manh rất người của mình. Từ đó, đời sống đức tin được thanh luyện, niềm cậy trông được đào sâu và tình yêu dành cho Thiên Chúa và tha nhân trở nên khiêm tốn, thực tế và bền bỉ hơn.
Kết luận
Stress trong đời sống người nữ tu không phải là điều cần che giấu hay phủ nhận, nhưng là một thực tại cần được nhận diện, thấu hiểu và đồng hành cách khôn ngoan. Khi được hướng dẫn bởi những hiểu biết về tâm lý học, được sự đồng hành của những người có kinh nghiệm và được nâng đỡ bởi đời sống thiêng liêng trưởng thành, người nữ tu có thể học cách sống hài hòa giữa nhân bản và ân sủng. Chính trong những giới hạn và yếu đuối của phận người, Thiên Chúa vẫn trung thành thực hiện dự phóng yêu thương của Ngài nơi những con người đã được Ngài chọn gọi và thánh hiến.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Selye, H. (1956). The Stress of Life. New York: McGraw-Hill.
- Selye, H. (1976). The Stress of Life. McGraw-Hill.
- Crea, G., & Francis, L. J. (2015). Professional burnout among Catholic religious sisters in Italy: The role of community life. University of Warwick Repository.
- Trépanier, S.-G., Fernet, C., & Austin, S. (2022). Purpose in Life as Protection Against Professional Burnout among Catholic Priests and Religious. Pastoral Psychology, Springer.
- Raj, A., & John, J. (2021). Occupational stress and mental health among Catholic clergy and religious. Journal of Religion and Health.
- Rogowska, A. M. et al. (2021). Spiritual openness and mental health among Roman Catholic clergy and nuns. PsyPost / Journal of Religion and Health.
Sr. Maria Bích Thu, OP
Nguồn: https://daminhtamhiep.net/
